Het huidige succes van fantasy verklaard

Het is een koude gure herfstochtend ergens in de jaren ’80. Buiten regent het pijpenstelen. De lucht is donker en dreigend en de lampen in de klas zijn aan. wipneus-en-pimIk zit in de derde klas, met mijn rug tegen de verwarming en mijn armen om mijn knieën, gespannen te luisteren naar Juffrouw Annemieke, die voorleest uit een boekje van Wipneus en Pim. In het verhaal vliegen Wipneus en Pim met de wonderparaplu over het sprookjesbos op weg naar het huis van de heks. De verwarming is bijna heet tegen mijn rug, maar ik voel het niet. Ik ga helemaal op in het verhaal en waan me in een andere wereld, vol kabouters, heksen, reuzen en andere wezens. Wat is toch die fascinatie met het magische fantastische? Waarom spreekt fantasy zo ontzettend veel mensen aan?

Mythen, sagen en religies

dragon-christMythen en Sagen bestaan overal en al sinds mensenheugenis. Overal ter wereld heeft men altijd dezelfde noden: bescherming, warmte, eten, seks, liefde en kinderen, geluk en het goede doen. En om elkaar te helpen deze behoeften en waarden na te streven vertellen wij elkaar verhalen. Veel elementen in deze mythen en sagen worden door de lokale omstandigheden beïnvloed. Maar de essenties zijn gek genoeg overal ter wereld erg vergelijkbaar.

Allemaal proberen ze het onverklaarbare te verklaren en het publiek te leren hoe men goed moet leven. En ook overal ter wereld ontwikkelden deze verhalen zich tot een religie. In bijna al deze religies zie je oorsprong verhalen, verhalen over wat er is na de dood en verhalen over de strijd tussen goed en kwaad.

Boekdrukkunst en verlichting

vlijtige-monnikIn Europa was de bijbel een van de weinige boeken, die met name door de vlijtigheid van monniken wijdverbreid was. Maar door de komst van de boekdrukkunst, werd het kopiëren van teksten veel eenvoudiger en massaproductie van boeken werd mogelijk. Dit leidde tot een enorme toename van het alfabetisme en dat leidde op zijn beurt weer tot een toename van geschriften over allerhande onderwerpen.

 

De wetenschap begon zijn intrede te doen. Tijdens de verlichting was de wetenschappelijke benadering van dingen heel belangrijk geworden. Men vond voor alles wat er was wel een wetenschappelijke verklaring apple-newtonof dacht die te kunnen vinden. Opeens besefte men hoe het zonnestelsel in elkaar zat en verschijnselen die tot dan werden toegeschreven aan het goddelijke, zoals bijvoorbeeld een zonsverduistering, werden ineens logisch en verklaarbaar. Men begon de fantastische beweringen in mythen, sagen en religies te ontzenuwen en wetenschappelijk uit te leggen. De kerk verloor aanzien en populariteit.

Moderne Fantasy

Lord of the rings - fantasy movieMaar toen de kerk niet meer populair was, de wetenschap hoogtij vierde en de literatuur vooral realistisch en feitelijk moest zijn, ontstond weer een nieuwe literaire tegenstroming waarin fantastische elementen de boventoon voerden. En langzaamaan ontwikkelde zich deze stroming tot een volwassen literair genre dat Fantasy genoemd wordt. Tegenwoordig zijn er zeer succesvolle fantasy schrijvers, die niet één of twee, maar hele series boeken schrijven. Populaire fantasy boeken worden verfilmd en het genre is inmiddels uitgegroeid tot een heuse industrie.

Het vervult een primaire behoefte

Ik ben van mening dat dit komt omdat dit genre het gat opvult dat door de impopulariteit en achterhaaldheid van religie is achtergelaten. Men heeft immers nog altijd dezelfde noden als vroeger: bescherming, warmte, eten, seks, liefde en kinderen, geluk en het goede doen. En daar zitten nog voldoende noden tussen die door de wetenschap niet kunnen worden vervuld. Harry-Potter, fantasy film
Magie, Telepathie of Telekinese zijn bijvoorbeeld dingen waarvoor de wetenschap (nog) geen verklaring heeft. Bestaat het wel? Daar waar vroeger de kerk je voor alles een verklaring of leefregel gaf, is het nu het genre van de fantasie dat deze rol heeft overgenomen. Niet voor niets is onlangs uit onderzoek gebleken, dat tieners die de boeken van Harry Potter hebben gelezen veel meer empathie ontwikkelen voor anderen, dan anderen. God versus de Duivel, Frodo versus Sauron, Wipneus en Pim versus de heks, Harry Potter versus Voldemort. Klassiek, maar ook tijdloos.

Welk boek is jou favoriete fantasy verhaal?

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.